Αν τυχόν με ρωτήσεις απο πού έρχομαι, πρέπει να μιλήσω
με σπασμένα αντικείμενα,
με πολύ πονεμένα εργαλεία,
με μεγάλα θηρία που συχνά γίνονται στάχτη
και με την πονεμένη μου καρδιά
— Pablo Neruda

11 Σεπτέμβρη 1973, Χιλή. Με διευθυντή ορχήστρας τον Χένρι Κίσσινγκερ η CIA ανατρέπει την δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση δίνοντας τέλος σε 150 χρόνια δημοκρατικής διακυβέρνησης. Ο Πρόεδρος Σαλβατόρ Αγιέντε πεθαίνει με το όπλο στο χέρι υπερασπιζόμενος το Προεδρικό Μέγαρο. Τις πρώτες ώρες θα δολοφονηθούν περισσότεροι απο 5.000, ανάμεσά τους ο Victor Jara. Πολλοί άλλοι θα “εξαφανιστούν” στην συνέχεια.
Θα ακολουθήσουν 16 χρόνια τρόμου, 16 χρόνια της πιο στιγνής στρατιωτικής δικτατορίας, με αρχηγό τον Augusto Pinochet.
Σημαντικό ρόλο στο πραξικόπημα έπαιξε η Αμερικάνικη ITT Corporation που την εποχή εκείνη κατείχε το 70% της Τηλεφωνικής Εταιρείας της Χιλής και ήταν μέτοχος της δεξιάς εφ/δας El Mercurio. H CIA την χρησιμοποίησε για να χρηματοδοτεί τους αντιπάλους του Allende.
Τα σκίτσα δημοσιεύτηκαν τότε στο ΒΗΜΑ.

======================================================

Should you ask me where I come from, I must talk
with broken things,
with fairly painful utensils,
with great beasts turned to dust as often as not
and my afflicted heart.
— Pablo Neruda

11 September 1973, Chile. Masterminded by Henry Kissinger, CIA overthrows the democratically elected government, ending nearly 150 years of democratic rule. President Salvador Allende dies gun in hand, defending the Presidential Palace. On the first hours over 5.000 will be murdered, among them folk singer Victor Jara. On the days that follow many more “disappear.”
16 years of terror follow under Pinochet, 16 years of the most repressive military dictatorship.
Primary role in the the coup will be played by the U.S. ITT Corporation which owned 70% of Chitelco, the Chilean Telephone Company, and funded El Mercurio, a Chilean right-wing newspaper. The CIA used ITT as a conduit to financially aid opponents of Allende’s government.
My cartoons are from the newspapers TO VIMA of the time


Στις 23 Αυγούστου του 1975, ο πρόεδρος του 5μελούς Εφετείου Αθηνών Γιάννης Ντεγιάννης εκφώνησε την υπ’ αριθμ. 477 απόφαση του δικαστηρίου το οποίο επέβαλε τις ακόλουθες ποινές:

Γεώργιος Παπαδόπουλος: Στρατιωτική καθαίρεση και θάνατος – Στυλιανός Παττακός: Στρατιωτική καθαίρεση και θάνατος – Νικόλαος Μακαρέζος: Στρατιωτική καθαίρεση και θάνατος – Γρηγόριος Σπαντιδάκης : Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Γεώργιος Ζωιτάκης: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Οδυσσέας Αγγελής: Στρατιωτική καθαίρεση και 20ετής κάθειρξη – Ιωάννης Λαδάς: Στρατιωτική καθαίρεση και 20ετής κάθειρξη – Δημήτριος Ιωαννίδης: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Νικόλαος Ντερτιλής: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Μιχαήλ Μπαλόπουλος: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Μιχαήλ Ρουφογάλης: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος: Στρατιωτική καθαίρεση και ισόβια – Κωνσταντίνος Ασλανίδης: Ερήμην σε ισόβια – Αντώνιος Λέκκας: Ισόβια – Γεώργιος Κωνσταντόπουλος: Ισόβια – Δημήτριος Σταματελόπουλος: Ισόβια – Στέφανος Καραμπέρης: Ισόβια – Ευάγγελος Τσάκας: Ισόβια – Νικόλαος Γκαντώνας: Ισόβια – Θεόδωρος Θεοφιλογιαννάκος: Ισόβια – Ερήμην σε ισόβια καταδικάσθηκαν επίσης οι Ιωάννης Παλαιολόγος και Πέτρος Κωτσέλης – Από τους υπόλοιπους καταδικασθέντες, σε έξι επιβλήθηκαν ποινές από 20ετούς καθείρξεως μέχρι 5ετούς φυλακίσεως.
Ο τότε πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, με απόφασή του, μετέτρεψε τις θανατικές ποινές σε ισόβια με την δήλωση “Όταν λέμε ισόβια εννοούμε ισόβια”.

Λίγη αυτοπροβολή τώρα, με την άδειά σας. Στις 24 Αυγούστου 2014 λοιπόν γιορτάστηκαν από την Βουλή τα 40 χρόνια απο την πτώση της χούντας με κεντρική εκδήλωση μια έκθεση φωτογραφιών και άλλων ντοκουμέντων, στην αίθουσα «Ελευθέριος Κ.Βενιζέλος» του Μεγάρου της Βουλής. Την εγκαινίασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας με την παρουσία μεταξύ άλλων των αρχηγών όλων των κομμάτων, πλην Χ.Α.
Τίτλος της έκθεσης “Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΙΚΑΙΩ ΟΥΔΕΠΟΤΕ ΚΑΤΕΛΥΘΗ”.
Κλείνοντας την έκθεση, ακροτελεύτιο έκθεμα ήταν ένα σκίτσο μου σε μεγάλη μεγέθυνση. Είχε δημοσιευτεί στον ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ στις 23 Αυγούστου 1975, ημέρα της έκδοσης της καταδικαστικής απόφασης των πρωταιτίων του πραξικοπήματος.
Το ίδιο σκίτσο αναπαράγεται στην αρχή του λευκώματος της έκθεσης

===οοο===οοο===οοο===οοο===οοο===οοο===

On 23 August 1975 the trial of the 28 leaders of the military dictatorship imposed on Greece since 1967 came to an end. Three were sentenced to death, the rest received sentences ranging from life to five years. All were dishonorably discharged.
Here, you will allow me some self promotion (“if you don’t praise your home it will collapse on your head”, we say in Greece):
On 24 August 2014 was celebrated as 40th anniversary of the fall of the dictatorship. The main event of the celebrations was an exhibition of relevant photographs and other documents, organized by the Greek Parliament. Title of the exhibition was “DEMOCRACY WAS NEVER LEGALLY ABOLISHED”.
It was staged at the Parliament building, inaugurated by the President of the Republic and attended, among others, by the leaders of all parties, except for the Golden Dawn.
At the end of the exhibition -the last exhibit- was one my cartoons, blown up to a size of about 2 meters. It had been originally published on 23 August 1975 in the magazine TACHYDROMOS, on the day of the sentencing of the leaders of the military coup.
This same was at the beginning of the catalog of the of the exhibition.


«Στις 21 Αυγούστου πιάστηκα στο Χαϊδάρι. Στο τέταρτο πάτωμα στην οδό Μπουμπουλίνας, στο κελί αρ. 4, περίμενα το μαρτύριο και το θάνατο. Στις 4 Σεπτεμβρίου μου έφεραν χαρτί και μολύβι. Τότε έγραψα 32 ποιήματα. Τις προηγούμενες νύχτες τις πέρασα άγρυπνος με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο, περιμένοντας από στιγμή σε στιγμή να με πάρουν για το μαρτύριο ή για την εκτέλεση….”
Από το ημερολόγιο του Μίκη Θεοδωράκη

21 Αυγούστου 1967, μια μέρα σαν σήμερα, ο Μίκης συλλαμβάνεται απο τον αρχιβασανιστή Μπάμπαλη. Ακολουθεί “το ίδιο τροπάρι το γνωστό”… απομόνωση στην Μπουμπουλίνας, φυλακές Αβέρωφ, νοσοκομείο, κατ’ οίκον περιορισμός, Ζάτουνα Αρκαδίας, στρατόπεδο Ωρωπού…
Το σκίτσο, καμωμένο το 1975, είναι απο σχολικό βιβλίο Λυκείου της Σουηδίας με τίτλο Dikter för vår tid – Ποιήματα του καιρού μας. Κοσμεί την αρχή του κεφαλαίου “Με τα ποιήματα ως όπλα”. Ποιήματα και τραγούδια του Νερούδα, της Γαλλικής και της Ρώσικης επανάστασης, του Βιετναμ, της Χιλής…

“Dikter för vår tid“, εκδόθηκε στην Σουηδία το 1977, ISBN 91-2700552-6

===ooo===ooo===ooo===ooo===ooo===ooo===ooo===ooo===

I was arrested on 21 August. In Bouboulinas street, on the 4th floor, in cell Nr. 4, i waited for torture or death. On 4 September I was given pencil and paper. It was then I wrote 32 poems. The previous nights I had spent with my back to the wall, expecting to be taken any moment to the torture chamber or the firing squad…”
From the diary of Mikis Theodorakis

On 21 August 1967, on a day like today, Mikis Theodorakis was arrested by Petros Babalis, one of the most sadistic and notorious torturers of the Greek military dictatorship. He was first taken to the Military Police HQ on Bouboulinas str. and then to to “Averof” jail, then hospital, then home detention, then deportation to Zatouna, then to the military base of Oropos…
This drawing of him, made in 1975, is from a Swedish high school book with the title “Dikter för vår tid”, Poems of our Times. It is at the beginning of the chapter “With poems as weapons”. There are songs and poems from Pablo Neruda, of the French and the Russian revolutions, Vet Nam, Chile…

“Dikter för vår tid”, printed in Sweden 1977, ISBN 91-2700552-6


29 Ιουλίου 1973, μια μέρα σαν σήμερα διεξαγόταν το δεύτερο δημοψήφισμα παρωδία της Χούντας. Διατυπωμένο με κουτοπόνηρο τρόπο, έτσι που να εκμεταλευτεί προς όφελός της χούντας τα αντιβασιλικά λαϊκά αισθήματα:
To NAI σήμαινε
α. Την έγκριση της κατάργησης της μοναρχίας που είχε αποφασίσει και εκτελέσει δύο μήνες νωρίτερα ο Παπαδόπουλος.
β. Την εκλογή προέδρου και αντιπροέδρου της “Δημοκρατίας” για θητεία 8 ετών. Πρόεδρος θα ήταν ο Γ. Παπαδόπουλος και αντιπροεδρος ο Οδ. Αγγελής.
Το νοθευμένο αποτέλεσμα ήταν ΝΑΙ 78,43% και ΟΧΙ 21,57%.
Το σκίτσο μου δημοσιεύτηκε στο ΒΗΜΑ τρείς μέρες πριν το δημοψήφισμα. Το ίδιο βράδυ παρουσιάστηκε στην ΥΕΝΕΔ στην εκπομπή του Γ. Γεωργαλά, σοβιετολόγου και θεωρητικού της χούντας, σε μια προσπάθεια διαστρέβλωσης του νοήματός του. Το σχόλιο ήταν πως, νά, ακόμα και ΤΟ ΒΗΜΑ προβλέπει βροχή απο ΝΑΙ κι ένας μοναχικός γεροντάκος (ο λαός) πάει να ψηφίσει ΟΧΙ.
Απ’ όσο γνωρίζω ήταν το μόνο σκίτσο που εμφανίστηκε και σχολιάστηκε ποτέ στην χουντική TV.


24 Ιουλίου 1974, ώρα 04.00 -περίπου η ώρα που τώρα γράφω τις γραμμές αυτές- εφτά χρόνια και τρείς μήνες μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίζεται και αναλαμβάνει πρωθυπουργός.
Κι έτσι γύρισε η σελίδα καί μπήκαμε σ’ άλλο κεφάλαιο. Κι ο κόσμος στους δρόμους να πανηγυριζεί, κι ο στρατός στα στρατόπεδα και οι χωροφυλάκοι εξαφανισμένοι απο προσώπου γης. Μόνο εδώ στη Ρόδο το γιορτάσαμε λίγο σιωπηλά, ιδιωτικά θα έλεγε κανείς. Ίσχυε ακόμα, βλέπεις, η επιστράτευση που είχε κηρυχθεί με την εισβολή στην Κύπρο. Συσκότιση και απαγόρευση της κυκλοφορίας το βράδυ, κι εμείς, όσοι δεν είχαμε επιστρατευτεί, παρέες παρέες σε διάφορα σπίτια να το γιορταζουμε και να κάνουμε όνειρα για το μέλλον.
Αυτή είναι η ιστορία. Σήμερα κοιτάμε πίσω και λόγαριάζουμε πόσο μακριά και πού άραγε έχουμε φτάσει απο τότε.
Υποθέτω πως αυτές τις μέρες οι νεο-ναζί “απόγονοι των ηττημένων του ’45” θα γιορτάζουν ημέρες μνήμης -δεν χάνουν εξ’ άλλου την ευκαιρία ν’ ανεμίσουν το πτηνό της χούντας. Νοσταλγούν τον “πολιτισμό” του σκότους, της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και του μίσους. Τον “πολιτισμό” του ροπάλου, της αρβύλας, του χωροφύλακα, του φακελλώματος. Νοσταλγούν έναν “πολιτισμό” μέσα σε κάγγελα, που απαιτεί την απόλυτη υπακοή “προς τας υποδείξεις” και απεχθάνεται την ελεύθερη σκέψη, που τόσο ταιριάζει σ’ αυτούς που δεν έχουν δική τους βούληση και σκέψη, σ’ αυτούς που αρέσκονται στο να παίζουν τα στρατιωτάκια, σαν αυτά που πρόδωσαν την Κύπρο.
Παραθέτω δυο σκίτσα μου. Το ένα δημοσιεύτηκε σαν σήμερα, στις 24 Ιουλίου 1974. Είναι το πρώτο μου σκίτσο σε καθεστώς ελευθεροτυπίας, απο τότε που ξεκίνησα ως γελοιογράφος το 1971.
Το άλλο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες αργότερα, στις 30 Ιούλίου. Είχαν τότε αρχίσει να καταφθάνουν απ’ όλη την Ελλάδα συγχαρητήρια κωλογλυφτικά τηλεγραφήματα προς την δημοκρατική κυβέρνηση. Πρόεδροι σωματείων, συλλόγων, ενώσεων, κοινοτήτων, υπηρέτες της διχτατορίας, διορισμένοι απ’ αυτήν. Ερπετά και χαμελαίοντες άλλαζαν τώρα χρώμα, όπως κάνουν πάντα τα είδη αυτά. Το τι απόγιναν αυτοί είναι μια άλλη ιστορία -οι περισσότεροι ζουν και βασιλεύουν ανάμεσά μας, ευυπόληπτα μέλη της κοινωνίας.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, αν σας ενδιαφέρει. Στο σκίτσο της 24/7 η Σοφία ανοίγει για πρώτη φορά το μάτι. Στα επόμενα 43 χρόνια, μέχρι σήμερα, είναι ζήτημα αν το ξανάνοιξε δυο τρεις φορές.