24 Ιουλίου 1974, ώρα 04.00 -περίπου η ώρα που τώρα γράφω τις γραμμές αυτές- εφτά χρόνια και τρείς μήνες μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίζεται και αναλαμβάνει πρωθυπουργός.
Κι έτσι γύρισε η σελίδα καί μπήκαμε σ’ άλλο κεφάλαιο. Κι ο κόσμος στους δρόμους να πανηγυριζεί, κι ο στρατός στα στρατόπεδα και οι χωροφυλάκοι εξαφανισμένοι απο προσώπου γης. Μόνο εδώ στη Ρόδο το γιορτάσαμε λίγο σιωπηλά, ιδιωτικά θα έλεγε κανείς. Ίσχυε ακόμα, βλέπεις, η επιστράτευση που είχε κηρυχθεί με την εισβολή στην Κύπρο. Συσκότιση και απαγόρευση της κυκλοφορίας το βράδυ, κι εμείς, όσοι δεν είχαμε επιστρατευτεί, παρέες παρέες σε διάφορα σπίτια να το γιορταζουμε και να κάνουμε όνειρα για το μέλλον.
Αυτή είναι η ιστορία. Σήμερα κοιτάμε πίσω και λόγαριάζουμε πόσο μακριά και πού άραγε έχουμε φτάσει απο τότε.
Υποθέτω πως αυτές τις μέρες οι νεο-ναζί “απόγονοι των ηττημένων του ’45” θα γιορτάζουν ημέρες μνήμης -δεν χάνουν εξ’ άλλου την ευκαιρία ν’ ανεμίσουν το πτηνό της χούντας. Νοσταλγούν τον “πολιτισμό” του σκότους, της μισαλλοδοξίας, του ρατσισμού και του μίσους. Τον “πολιτισμό” του ροπάλου, της αρβύλας, του χωροφύλακα, του φακελλώματος. Νοσταλγούν έναν “πολιτισμό” μέσα σε κάγγελα, που απαιτεί την απόλυτη υπακοή “προς τας υποδείξεις” και απεχθάνεται την ελεύθερη σκέψη, που τόσο ταιριάζει σ’ αυτούς που δεν έχουν δική τους βούληση και σκέψη, σ’ αυτούς που αρέσκονται στο να παίζουν τα στρατιωτάκια, σαν αυτά που πρόδωσαν την Κύπρο.
Παραθέτω δυο σκίτσα μου. Το ένα δημοσιεύτηκε σαν σήμερα, στις 24 Ιουλίου 1974. Είναι το πρώτο μου σκίτσο σε καθεστώς ελευθεροτυπίας, απο τότε που ξεκίνησα ως γελοιογράφος το 1971.
Το άλλο δημοσιεύτηκε λίγες μέρες αργότερα, στις 30 Ιούλίου. Είχαν τότε αρχίσει να καταφθάνουν απ’ όλη την Ελλάδα συγχαρητήρια κωλογλυφτικά τηλεγραφήματα προς την δημοκρατική κυβέρνηση. Πρόεδροι σωματείων, συλλόγων, ενώσεων, κοινοτήτων, υπηρέτες της διχτατορίας, διορισμένοι απ’ αυτήν. Ερπετά και χαμελαίοντες άλλαζαν τώρα χρώμα, όπως κάνουν πάντα τα είδη αυτά. Το τι απόγιναν αυτοί είναι μια άλλη ιστορία -οι περισσότεροι ζουν και βασιλεύουν ανάμεσά μας, ευυπόληπτα μέλη της κοινωνίας.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, αν σας ενδιαφέρει. Στο σκίτσο της 24/7 η Σοφία ανοίγει για πρώτη φορά το μάτι. Στα επόμενα 43 χρόνια, μέχρι σήμερα, είναι ζήτημα αν το ξανάνοιξε δυο τρεις φορές.


Χωρίς κάποιο σκίτσο εποχής σήμερα αφού κάθε σχολιασμός ήταν τότε αδύνατος -εκτός κι αν ευλογούσε τους Ελλαδίτες και Κυπριους χουντικούς.
Παραθέτω τα πρωτοσέλιδα δυο εφημερίδων που αναγγέλουν θριαμβευτικά την ανατροπή του προέδρου της Κύπρου (έτσι, ανώνυμα και χωρίς άλλη ιδιότητα) και διαβεβαιώνουν πως η Ελλάδα “δεν αναμιγνύεται” στα εσωτερικά της Κύπρου.
Ανθολογώ και κάποιους τίτλους και δημοσιεύματα εφημερίδων των επόμενων ημερών που, θέλοντας και μη, παρουσίαζαν τα όσα υπαγόρευε η χούντα.

19 ΙΟΥΛΙΟΥ –Ο νέος πρόεδρος Ν. Σαμψών δήλωσε “… η ενέργειά μας ανελήφθη δια να αποτραπεί ο εμφύλιος πόλεμος… Επενέβημεν εν συνεργασία μετά των Κυπριακών ενόπλων δυνάμεων δια να παλινορθώσωμεν τα ανθρώπινα δικαιώματα (sic)…”
20 ΙΟΥΛΙΟΥ — Ο Κίσσινγκερ υπέρ του νέου καθεστώτος. Μήνυμα προς την Τουρκίαν: Αι ΗΠΑ δεν θα υποστηρίξουν τον ανατραπέντα πρόεδρον.

Έρχεται τώρα η εισβολή, ξημερώματα της 21 Ιουλίου. Οι εφημερίδες αναπαράγουν τους χουντικούς λεονταρισμούς και τις μπαρούφες:
21 ΙΟΥΛΙΟΥ — ΑΝΕΧΑΙΤΙΣΘΗΣΑΝ ΟΙ ΕΙΣΒΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΟΧΩΡΟΥΝ
Διάγγελμα του προέδρου τις δημοκρατίας (sic) Φαίδωνα Γκιζίκη: Θα αποδείξωμεν εις πάντα επιτιθέμενον το άφρον της ενεργείας του (Σ.Σ. Άφεριμ, γενναίε στρατηγέ!)
22 ΙΟΥΛΙΟΥ — ΑΠΟΚΡΟΥΕΤΑΙ ΕΠΙΤΥΧΩΣ Η ΕΙΣΒΟΛΗ. Η Ελλάς προειδοποίησε αυστηρώς την Άγκυρα (Σ.Σ. Κι όπου φύγει φύγει, οι Τούρκοι)
23 ΙΟΥΛΙΟΥ — Το ΑΠΕ μετέδωσεν την εσπέραν χθες την ακόλουθον κυβερνητικήν ανακοίνωσιν: Ξένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, γνωστοί δια την ανθελληνικήν των τακτικήν διαστροφής της αληθείας, πλάθουν και μεταδίδουν ψευδείς ειδήσεις περί της εσωτερικής καταστάσεως εις την χώραν μας. Πρέπει να θεωρήται βέβαιον οτι αι ανθελληνικαί φήμαι προέρχονται ειδικώτερον απο εκείνους οι οποίοι διεψεύσθησαν εις τας προδοκίας των, κατόπιν της νίκης των Ελληνοκυπριακών ενόπλων δυνάμεων και του ηρωϊκού ελληνοκυπριακού λαού”.
Νίκη λοιπόν των “Ελληνοκυπριακών ενόπλων δυνάμεων και του ηρωϊκού ελληνοκυπριακού λαού” και σε επιβεβαίωση οτι τίποτα δεν τρέχει στο εσωτερικό της χώρας, την επόμενη μέρα ο φιλοχουντικός “Ελεύθερος Κόσμος” πανηγυρίζει ως έτερος χαμελαίων:
24 ΙΟΥΛΙΟΥ — ΗΛΘΕ Ο ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. ΑΙ ΕΥΧΑΙ ΚΑΙ ΕΛΠΙΔΑΙ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΤΟΝ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΝ.
Αυτά τα λίγα για να θυμόμαστε. Και για τους εθνικόφρονες της δεκάρας, τους νεο-ναζί μελανοχείτωνες, “απόγονους των ηττημένων του 1945”, που μιλούν για “εντιμους και γενναίους αξιωματικούς” και με θράσος ανεμίζουν ακόμα και σήμερα την σημαία με την πουλάδα της χούντας.


Για να μην ξεχνάμε καθώς το φάσμα του φασισμού πλανιέται πάλι παντού γύρω μας.

1 Ιουνίου 1973. Μια μέρα σαν και σήμερα πριν 44 χρόνια.  Σε μια προσπάθεια δήθεν φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος σε διάγγελμά του προαναγγέλει την εγκαθίδρυση “Κοινοβουλευτικής Προοδευτικής Δημοκρατίας”, μετά από δημοψήφισμα . Καταλήγει με τη φράση «Ζήτω η Δημοκρατία» ( ο Γ. Παπαδόπουλος!!!)
Πράγματι, στις 29 Ιουλίου θα διενεργηθεί δημοψήφισμα μεταβολής πολιτεύματος σε προεδρευόμένη δημοκρατία, με χαλκευμένο αποτέλεσμα “ΝΑΙ” 78,4% και “ΟΧΙ” 21,6%.
Στις 19 Αυγούστου ο δικτάτορας ορκίζεται «πρόεδρος» της Δημοκρατίας για 8 χρόνια και στις 8 Οχτωβρίου ορκίζεται κυβέρνηση πολιτικού προσωπείου υπό τον Σπ. Μαρκεζίνη. Την ορκωμοσία θα τελέσει ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος.
Ηταν η αρχή του τέλους. Τον επόμενο μήνα θα ακολουθήσει η φοιτητική εξέγερση του Πολιτεχνείου και ο εξαναγκασμός σε παραίτηση του Μαρκεζίνη και ο παραγκονισμός του Παπαδόπουλου απο τον Δ. Ιωαννίδη.
Σήμερα, σάλο και οργή στις τάξεις των φυλακισθέντων, εξορισθέντων και διωχθέντων επί χούντας, αλλά όχι μόνο ανάμεσα σ’ αυτούς, έχει προκαλέσει η απόφαση της Προεδρίας της Δημοκρατίας (Επιστολή Προεδρίας προς Υπ.ΕΞ, 14 Μαρτίου 2017) να τιμήσει με το παράσημο του Ανώτερου Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος τον Νικόλαο Μέρτζο, ο οποίος είχε χρηματίσει αντιπρόεδρος της Συμβουλευτικής Επιτροπης της χούντας, η οποία σύμφωνα με τον Κρις Γούντχαουζ ήταν το «μόνο μέτρο της χούντας που μπορεί να χαρακτηριστεί κυριολεκτικά φασιστικό»..

Παραθέτω κάποια σκίτσα μου εποχής.


Στην πρώτη γραμμή των ειδήσεων είναι τις ημέρες αυτές η επίσκεψη στην Ελλάδα της πρώην προέδρου της Αργεντινής Cristina Fernández de Kirchner. Κουβέντα γίνεται και για την ιστορία που της είπε ο πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης σχετικά με την κινητοποίηση της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος ενάντια στην χούντα του στρατηγού Βιδέλα, την ώρα που εξελισσόταν το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου 1978 στην Αργεντινή. Πράγματι διεθνής ήταν τότε η κατακραυγή, με προβολή των εγκλημάτων της χούντας και με αίτημα το μποϊκοτάρισμα του Mundial.
Μποϊκοτάρισμα βέβαια δεν έγινε ούτε απο την FIFA ούτε και απο τις επι μέρους χώρες -πολλά τα λεφτά γαρ- με το επιχείρημα πως άλλο μπάλλα, άλλο πολιτική, δίνοντας έτσι έμμεση πλην σαφή στήριξη στην χούντα.
Ευκαιρία τώρα για μένα για κάποια απο τις συνηθισμένες μου αρχαιολογικές ανασκαφές. Το σκίτσο είναι απο ΤΟ ΒΗΜΑ, τον Μαϊο 1978.
Της ίδιας εποχής είναι και το τραγούδι του Βασίλη Νικολαϊδη “Mundial”, από τον δίσκο του “Οδός Σανταρόζα”. Ακούστε το!


Να την θυμηθώ; Μα βέβαια, πρέπει.
21 Απριλίου 1967, Αθήνα. Οδός Δημοκρίτου, Κολωνάκι. Στην μιαν άκρη, γωνία με Σόλωνος, διαφημιστική εταιρεία “Τριάς”. Στην πάνω άκρη, γωνία Στρ. Δυνδέσμου, υπόγεια “γκαρσονιέρα” όπου διαμένει ο Βαγγέλης Παυλίδης, γραφίστας στην διαφημιστική εταιρεία.
Αγουροξυπνημένος, 07.30, παίρνω τον κατήφορο να πιώ τον καφέ μου στο γραφείο πριν έλθουν οι άλλοι. Στον δρόμο κάτι δεν μου πάει καλά: ησυχία παντού και ηρεμία αφύσικη… Σταματώ στον Αγ. Διονύσιο και κοιτάζω πάνω κάτω. Ψυχή στο δρόμο.  Μπας κι είναι Κυριακή, λέω, καμιά σχόλη και δεν το ξέρω, μπας και πηγαίνω άδικα μωρέ στη δουλειά;
Στην πολυκατοικία που είναι το γραφείο ο θυρωρός με το πιγούνι ακουμπισμένο στο χέρι.  «Κλειστά», μου λέει, «δεν έχει δουλειά σήμερα!».  «Και γιατί, παρακαλώ ;”.  «Έγινε επανάσταση, βάλε ραδιόφωνο ν’ ακούσεις». Ανεβαίνω στον τρίτο και βάζω ραδιόφωνο:

“Αντηχεί ο Γράμμος τα τραγούδια
ξημερώνει λευτεριά
ξανανθίζουν πάλι τα λουλούδια
και φυτρώνουν δάφνινα κλαρια…..”

Ταρατατζούμ, ταρατατζούμ, τρομπέτες και κλαπατσίμπαλα και περνάει ο στρατός της Ελλάδος φρουρός, σε όποιον σταθμό και να γυρίσεις. Βγαίνω στον δρόμο αλαφιασμένος μη ξέροντας πο; ακριβώς θέλω να πάω. Παίρνω την νεκρή απο κίνηση Σόλωνος και καταλήγω στο Σύνταγμα. Κι εκεί είδα. Την Βουλή περικυκλωμένη απο τάνκς. Από πίσω, κορδόνι στρατιώτες παρατεταγμένους με εφ’ όπλου λόγχη. Σε παράθυρα, μπαλκόνια και στέγες των γύρω χτηρίων να ξεπροβάλλουν κάνες πολυβόλων.
Και τότε ήρθε η οργή, η αγανάχτηση, η επιθυμία να φωνάξω, μα και το αίσθημα αδυναμίας μπροστά σ’ αυτό που έβλεπα.
Πήρα δρόμο κι έφυγα. Δεν χρειαζόταν να ρωτήσω τίποτα, αλλά και ποιόν να ρωτήσω; Μέρες τώρα οι φήμες για πραξικόπημα κυκλοφορούσαν στην πρωτεύουσα και δεν ήταν θέμα το “αν” αλλά το “ποιός και πότε”. Το μεσημεράκι, έρχεται το πρώτο διάγγελμα του Συνταγματάρχη Γ. Παπαδόπουλου: “… άτομα τα οποία θα χαραχτηρισθούν ως επικίνδυνα θα παραμείνουν υπο περιορισμόν. Εις αυτούς θα είπωμεν, είσθε πτώματα ωδωδότα και τυμπανιαία…”. Τελικά, οι συνταγματάρχες είχαν προλάβει τους στρατηγούς του βασιλιά.
Η συνέχεια είναι γνωστή… ή μήπως δεν είναι;  Εκτός απο κάποιους ανούσιους επετειακούς λόγους και κάποιες εξ ίσου ανούσιες δηλώσεις πολιτικών και “πολιτευτών”, άραγε πόσα και τί να ξέρει η σημερινή νεολαία,  πόση επίγνωση του τι σημαίνει δικτατορία έχουν οι, δίκαια πολλές φορές, αγανακτισμένοι νέοι που σήμερα εναγκαλίζονται τη ναζιστική Χρυσή Αυγή, την χειρότερη ίσως πλευρά του ίδιου νομίσματος;
Και τι άραγε γνωρίζουν για την προδοσία που έδωσε το πρόσχημα στην Τούρκικη εισβολή της Κύπρου και για την ανικανότητα των παλληκαράδων της φακής, να την υπερασπιστούν την Κύπρο στην συνέχεια.
Και κάτι άλλο, για να τελειώνω. Ναι, υπάρχει ένα ποσοστό Ελλήνων (ψηφοφόρων), ίσως κάτω απο 10%, που είναι φασίστες ή νεο-ναζί ή χουντικοί ή όπως θέλετε – οι διαφορές, αν υπάρχουν, είναι ελάχιστες. Αυτοί πάντα υπήρχαν και υπάρχουν, είτε φανερά ή καλυμμένοι μέσα στα διάφορα κόμματα της δεξιάς. Ας το παραδεχτούμε κι ας κοιτάξουμε ως δημοκράτες πώς θα τους αντιμετωπίσουμε.